Áp dụng quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) trên cây xoài tại tỉnh Khánh Hòa giúp các nhà vườn nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn

"Đoạn tuyệt" thói quen cũ

Có mặt tại vùng trồng xoài Tứ Quý thuộc thôn Tân Xương 2, xã Suối Dầu (tỉnh Khánh Hòa) những ngày này, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước những vườn xoài đang kỳ ra hoa, đậu trái sum suê.

Khác hẳn với cảnh lạm dụng phân, thuốc hóa học trước đây, các nhà vườn áp dụng quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) nên tán lá xanh mướt, khỏe khoắn và rất ít dấu vết của sâu bệnh gây hại. Sự thay đổi rõ rệt này bắt nguồn từ việc nông dân chủ động "đoạn tuyệt" thói quen sản xuất cũ để chuyển sang tư duy nuôi dưỡng đất, bảo vệ hệ sinh thái.

Đến vườn xoài quy mô 3ha của lão nông Nguyễn Thành Trinh, chúng tôi được tận mắt chứng kiến những cây xoài từ 5 - 10 năm tuổi có bộ tán đều, thoáng. Vừa tỉ mỉ kiểm tra những chùm quả non đầu cành, ông Trinh vừa phấn khởi chia sẻ về sự thay đổi căn cơ trong cách làm của gia đình. Ông cho biết, trước đây khi còn canh tác theo lối truyền thống, khu vườn luôn trong tình trạng ngổn ngang, lá cây bị đen rịt, các đối tượng dịch hại nguy hiểm như rầy mò, bệnh thán thư, cháy lá liên tục bủa vây và gây hại nặng nề.

Bước ngoặt đến khi ông tham gia lớp học và áp dụng nghiêm ngặt quy trình IPHM vào thực tế sản xuất. Nhờ vậy, ông đã biết cách chăm sóc cây một cách bài bản, khoa học từ khâu chọn giống, bón phân đến bảo quản sản phẩm. Thay vì phun thuốc hóa học theo cảm tính hay định kỳ như trước, ông Trinh duy trì thói quen thăm vườn thường xuyên để theo dõi mật độ sâu bệnh và nhận biết các loài thiên địch có ích.

Khi phát hiện bọ trĩ hay rầy xuất hiện, ông thực hiện phun xịt bằng thuốc sinh học theo đúng liều lượng, đúng hướng dẫn và đúng thời điểm. Đặc biệt, trước những đợt mưa lớn, ông luôn theo dõi sát sao dự báo thời tiết để chủ động phun thuốc phòng nấm. Về chế độ dinh dưỡng, ngay sau khi kết thúc vụ thu hoạch, ông tập trung bón phân bò ủ hoai trộn với đất theo tỷ lệ 40% phân và 60% đất. Phân NPK chỉ được bổ sung với lượng rất hạn chế khi trái đã đậu chắc khỏe. Nhờ vậy, cây xoài phát triển rất tốt, tỷ lệ ra bông, đậu trái đẹp và đạt hiệu quả cao, ổn định qua từng năm.

Rời vườn ông Trinh, chúng tôi tiếp tục ghé thăm vườn xoài của gia đình ông Trương Ngọc Hùng cũng tại thôn Tân Xương 2. Trên diện tích 5.000m2 với hơn 200 gốc xoài, ông Hùng đang dốc sức chăm sóc lứa trái tiếp theo đang kỳ phát triển.

Giới thiệu chiếc máy xắt chuối đặt ở góc sân, ông Hùng hồ hởi cho biết từ ngày học hỏi và làm theo mô hình IPHM, gia đình ông đã tự sản xuất được phân bón hữu cơ dồi dào tại chỗ. Ông mua chiếc máy này với giá 2,7 triệu đồng để băm nhỏ các thân cây chuối bị sâu hoặc hỏng, sau đó phối trộn cùng phân heo, phân gà sẵn có từ chuồng nuôi rồi ủ hoai để bón cho xoài.

Cách làm sáng tạo, thuận tự nhiên này đã giúp gia đình ông cắt giảm được từ 60 - 70% chi phí phân bón và thuốc BVTV hóa học. Quan trọng hơn, việc hạn chế thấp nhất hóa chất độc hại giúp bảo vệ sức khỏe người làm vườn. Sức khỏe ổn định, môi trường sống quanh nhà trong lành, không còn nồng nặc mùi thuốc BVTV hóa học là những giá trị vô giá mà gia đình ông nhận được khi tham gia mô hình canh tác xanh.

Hiệu quả kinh tế vượt trội

Ghi nhận thực tế tại các nhà vườn cho thấy việc áp dụng IPHM không chỉ tăng sức sống cho cây xoài mà còn mang lại hiệu quả kinh tế cao. Giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng và năng suất là chìa khóa giúp người trồng xoài tại xã Suối Dầu tăng thu nhập rõ rệt trên cùng diện tích.

Tại vườn xoài của ông Trương Ngọc Hùng, trước đây sản lượng bình quân cao nhất chỉ đạt khoảng 7 tấn trái/vụ thì nay nhờ đất khỏe, cây tốt, sản lượng đã vọt lên 10 tấn, tăng 30%. Vỏ trái xoài cũng sáng, đẹp hơn hẳn, thịt quả khi chín có vị ngọt đậm nên rất được lòng thương lái.

Vụ vừa qua, ông Hùng xuất bán xoài đạt mức giá ổn định từ 9 - 10 ngàn đồng/kg. Hiện vụ thu hoạch vẫn chưa khép lại, cây vẫn tiếp tục ra bông, đậu trái lứa mới rất đẹp, gia đình ông đã bỏ túi khoảng 50 triệu đồng. Ông nhẩm tính, với đà phát triển thuận lợi như hiện nay, khi thu hoạch dứt điểm, tổng nguồn thu dự kiến sẽ vượt mức 100 triệu đồng (so với mức 70 triệu đồng các vụ trước).

Với những trang trại xoài lâu năm như của ông Nguyễn Thành Trinh, hiệu quả kinh tế lại càng vượt trội. Năng suất bình quân tại vườn của ông hiện đạt tới 2,5 tạ trái/cây, giúp sản lượng toàn vườn chạm mốc từ 30 - 35 tấn/ha/năm, tăng khoảng 20% so với phương thức canh tác truyền thống. Với năng suất và chất lượng trái đồng đều, chỉ cần giá thị trường duy trì ổn định từ 12 - 15 ngàn đồng/kg, mỗi ha xoài áp dụng IPHM hoàn toàn có thể mang lại lợi nhuận từ 200 - 220 triệu đồng mỗi vụ, giúp nhà vườn mạnh dạn tái đầu tư sản xuất lớn.

Ông Trần Quốc Khánh, Quyền Trưởng phòng Kiểm dịch và Quản lý vật tư (Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Khánh Hòa) cho biết: Trong năm 2025, Chi cục đã phối hợp với UBND xã Suối Cát (nay là xã Suối Dầu) tổ chức thành công lớp học quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) trên cây xoài. Lớp học mang tính thực tế cao này đã nâng cao toàn diện nhận thức của nông dân từ việc bảo vệ thiên địch, quản lý dịch hại đến cách thức sử dụng phân, thuốc an toàn.

Theo ông Khánh, cái hay của IPHM là giúp người dân chuyển biến mạnh mẽ từ việc phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc hóa học sang ưu tiên sử dụng thuốc sinh học và phân bón hữu cơ. Nhờ giữ gìn được mật độ các loài thiên địch tự nhiên trên vườn xoài, sâu bệnh đã bị đẩy lùi một cách bền vững mà không cần can thiệp hóa chất thô bạo.

"Trong giai đoạn tiếp theo, Chi cục sẽ tiếp tục nhân rộng các mô hình và mở rộng thêm nhiều lớp tập huấn IPHM trên cây xoài cũng như các cây trồng chủ lực của tỉnh.

Bên cạnh chuyển giao kỹ thuật, chúng tôi sẽ tập trung hỗ trợ nông dân xây dựng và cấp mã số vùng trồng để phục vụ mục tiêu xuất khẩu. Việc kiểm soát tốt dư lượng thuốc BVTV sẽ là yếu tố quan trọng nhất để nâng cao giá trị và khẳng định thương hiệu trái xoài Khánh Hòa trên thị trường", ông Khánh cho hay.

Chuyến đi thực tế tại các nhà vườn ở xã Suối Dầu cho thấy một bức tranh nông nghiệp đầy khởi sắc. Mô hình canh tác xoài áp dụng IPHM không chỉ đem lại những mùa quả ngọt, bảo vệ sinh kế vững chắc cho người nông dân mà còn đóng góp quan trọng vào hành trình xây dựng nền nông nghiệp xanh, có trách nhiệm và phát triển bền vững.