Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn
Dù kim ngạch xuất khẩu đã vượt mốc 1,1 tỷ USD mỗi năm, ngành hàng dừa Việt Nam vẫn chưa tạo được vị thế tương xứng trên thị trường quốc tế. Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 8% thị phần dừa tươi tại Trung Quốc - thị trường tiêu thụ lớn nhất thế giới (nhập khẩu 1,1 triệu tấn năm
2025), thấp hơn đáng kể so với Indonesia và Thái Lan.
Cần có những giống dừa tốt hơn để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu ngày càng cao. Ảnh: Minh Đãm.
Không chỉ hạn chế về thị phần, giá trị dừa Việt Nam cũng ở mức thấp hơn so với các đối thủ cạnh tranh. Theo các chuyên gia, điểm nghẽn lớn nhất nằm ở chất lượng chưa ổn định - hệ quả của việc tổ chức sản xuất còn phân tán và chưa kiểm soát tốt giống.
TS Trần Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn cho biết, Việt Nam hiện tồn tại hai nhóm dừa chính là dừa lấy dầu và dừa uống nước. Tuy nhiên tại nhiều địa phương, hai nhóm này vẫn được trồng xen lẫn, dẫn đến thụ phấn chéo, làm giảm độ thuần giống và khiến chất lượng trái không đồng đều.
Cơ hội "hóa rồng"
Theo ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Tổng Giám đốc Vina T&T Group, một trong những khó khăn lớn của ngành hàng dừa hiện nay là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ và phân tán.
Phần lớn diện tích trồng dừa hiện vẫn do các hộ dân nhỏ lẻ quản lý. Điều này khiến việc tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn đồng bộ gặp nhiều trở ngại, đồng thời ảnh hưởng đến tính ổn định của nguồn cung.
“Khi sản xuất còn phân tán, việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn để phục vụ xuất khẩu với quy mô lớn sẽ gặp nhiều khó khăn. Điều này cũng khiến quá trình thu mua, phân loại và đóng gói sản phẩm phức tạp hơn”, ông Tùng cho biết.
Trong bối cảnh nhiều thị trường nhập khẩu ngày càng yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc, việc sản xuất nhỏ lẻ có thể trở thành rào cản lớn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu.
Nhiều thị trường nhập khẩu sản phẩm dừa ngày càng yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Ảnh: Minh Đảm.
Các chuyên gia cho rằng, việc tổ chức lại sản xuất theo mô hình hợp tác xã, liên kết với doanh nghiệp thu mua và chế biến sẽ là giải pháp quan trọng để khắc phục tình trạng này.
Một thách thức khác của ngành dừa Việt Nam là chi phí logistics. Do dừa tươi có trọng lượng lớn và chiếm nhiều diện tích container, chi phí vận chuyển đến các thị trường xa như Hoa Kỳ hoặc Châu Âu thường ở mức khá cao. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản phẩm và khả năng cạnh tranh của dừa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Trong khi đó, các quốc gia sản xuất dừa lớn như Philippines, Indonesia hay Thái Lan đã có chuỗi cung ứng và hệ thống logistics tương đối hoàn chỉnh, giúp giảm chi phí vận chuyển và nâng cao hiệu quả xuất khẩu.
Ông Nguyễn Đình Tùng nhấn mạnh, việc tối ưu hóa khâu logistics, cải thiện hệ thống bảo quản và vận chuyển nông sản sẽ là yếu tố quan trọng giúp nâng cao sức cạnh tranh của dừa Việt Nam trong thời gian tới.
Mặc dù công nghiệp chế biến dừa của Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây, nhưng tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Hiện nay, một phần đáng kể sản lượng dừa vẫn được xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô hoặc sơ chế. Trong khi đó, nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao từ dừa như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hoặc các nguyên liệu tinh chế cho ngành công nghiệp vẫn chưa được khai thác hết.
Công nhân lột vỏ dừa tại Hợp tác xã Quới Điền (xã Quới Điền, tỉnh Vĩnh Long). Ảnh: Minh Đảm.
Nếu đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ chế biến sâu, giá trị kinh tế của trái dừa có thể tăng lên nhiều lần so với việc xuất khẩu nguyên liệu thô.
Việc phát triển các sản phẩm chế biến sâu không chỉ giúp nâng cao giá trị gia tăng mà còn góp phần mở rộng thị trường xuất khẩu và giảm sự phụ thuộc vào các mặt hàng nguyên liệu.
“Ngành dừa Việt Nam đang đứng trước cơ hội ‘hóa rồng’. Để làm được điều đó, chúng ta cần sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa nông dân và doanh nghiệp thông qua các chuỗi giá trị sạch và bền vững”, ông Tùng chia sẻ.
Cần chính sách đồng bộ để phát triển bền vững
Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng yêu cầu cao về tiêu chuẩn môi trường và truy xuất nguồn gốc, ngành dừa Việt Nam đang từng bước chuyển sang mô hình sản xuất xanh và bền vững.
Theo ông Cao Bá Đăng Khoa, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dừa Việt Nam, việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn quốc tế là xu hướng tất yếu nếu ngành dừa muốn nâng cao giá trị và mở rộng thị trường xuất khẩu.
“Các vùng trồng dừa cần được tổ chức lại theo hướng sản xuất tập trung, áp dụng quy trình canh tác bền vững và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP hoặc Organic”, ông Khoa cho biết.
Bên cạnh đó, về giống dừa, thay vì ươm theo phương thức truyền thống, hiện nay yêu cầu bắt buộc là giống phải có chứng nhận đầu dòng, nguồn gốc gen rõ ràng và được bảo hộ, lưu hành theo quy định. Các công nghệ như cấy mô, cấy phôi đang được doanh nghiệp ứng dụng nhằm tạo giống chất lượng cao cho vùng nguyên liệu, hướng tới tham gia thị trường tín chỉ carbon.
Trong khâu sản xuất, việc trồng và chăm sóc dừa cần được quản lý bằng nhật ký canh tác, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe, đồng thời tăng cường kiểm soát sâu bệnh và cảnh báo kịp thời.
Ở khâu chế biến, doanh nghiệp cần đẩy mạnh đầu tư công nghệ thu hoạch, chế biến chuyên sâu theo từng nhóm sản phẩm, đồng thời tận dụng phụ phẩm để phát triển các sản phẩm tuần hoàn, thân thiện với môi trường, qua đó nâng cao giá trị toàn chuỗi ngành dừa.
“Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ để tận dụng toàn bộ phụ phẩm của trái dừa, từ xơ dừa, gáo dừa cho đến nước dừa, tạo ra nhiều sản phẩm mới phục vụ nhiều lĩnh vực khác nhau”, ông Khoa cho biết.
Theo Hiệp hội Dừa Việt Nam, những năm gần đây, ngành dừa đã nhận được sự quan tâm nhiều hơn từ các cơ quan quản lý nhà nước.
Cây dừa đã được xác định là một trong những cây trồng chủ lực quốc gia, nhiều chương trình xúc tiến thương mại và hợp tác quốc tế cũng được triển khai nhằm hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường.
Gọt cơm dừa gia công tại Hợp tác xã Công Bằng Hưng Lễ (xã Hưng Nhượng, tỉnh Vĩnh Long) . Ảnh: Minh Đảm.
Tuy nhiên, để ngành dừa phát triển bền vững trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế và chính sách hỗ trợ. Trong đó, chính quyền địa phương cần chủ động nắm rõ dữ liệu sản xuất dừa tại từng vùng, tăng cường liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp thu mua nhằm xây dựng chuỗi cung ứng ổn định.
Ở cấp tỉnh, các cơ quan quản lý cần tiếp tục triển khai các giải pháp ứng phó xâm nhập mặn, kiểm soát sâu bệnh và hỗ trợ nông dân ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất.
Bên cạnh đó, việc tổ chức các diễn đàn, hội thảo để trao đổi thông tin thị trường và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp cũng là giải pháp cần thiết.
“Để ngành dừa phát triển bền vững, cần duy trì đối thoại thường xuyên giữa chính quyền, doanh nghiệp và nông dân, cùng tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy liên kết sản xuất, áp dụng khoa học kỹ thuật, khai thác du lịch và logistics, đồng thời tăng cường xúc tiến thương mại trên thị trường quốc tế", ông Khoa nhấn mạnh.
Mục tiêu lâu dài của ngành dừa Việt Nam là xây dựng chuỗi cung ứng nguyên liệu bền vững từ vườn đến nhà máy chế biến và thị trường tiêu thụ. Chuỗi liên kết này không chỉ giúp nâng cao giá trị của trái dừa mà còn bảo đảm sinh kế ổn định cho hàng trăm nghìn hộ dân tại nhiều địa phương.
Với nền tảng phát triển hiện nay cùng sự đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ, vùng nguyên liệu và chế biến sâu, ngành dừa Việt Nam được kỳ vọng tiếp tục tăng trưởng, từng bước trở thành ngành hàng nông sản xuất khẩu quan trọng của Việt Nam.
Minh Đảm