Nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đang bị tác động bởi xung đột Trung Đông khiến cho vận chuyển đường biển gặp khó, chi phí tăng cao.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn

Xung đột Trung Đông đang tác động ít nhiều tới giá cả một số mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam, trong đó có hạt tiêu.

Trước thời điểm Trung Đông xung đột, giá hạt tiêu ở Tây Nguyên và Đông Nam Bộ đang ở mức gần 150 nghìn đồng/kg. Sau chiến sự, giá tiêu có xu hướng không ổn định. 

Ông Hoàng Phước Bính, chủ trang trại hồ tiêu lớn ở xã Chư Sê, Gia Lai, cho biết những ngày qua, do tác động từ tình hình Trung Đông, giá tiêu liên tục "chao đảo", trồi sụt, lúc lên lúc xuống. Đến ngày 10/3, giá tiêu đang ở mức trên 140 nghìn đồng/kg.

Việc nhiều doanh nghiệp đang thu mua cầm chừng hoặc tạm dừng thu mua tiêu để nghe ngóng tình hình Trung Đông sẽ tác động ra sao tới thị trường hồ tiêu thế giới, rồi giá xăng dầu tăng mạnh là nguyên nhân chính tác động tới sự trồi sụt của giá tiêu trong những ngày qua.

Tuy nhiên, tác động lớn nhất từ xung đột Trung Đông tới các ngành hàng nông sản chủ lực của Việt Nam là ở khâu xuất khẩu, nhất là khi cuộc xung đột này ảnh hưởng lớn tới logistics toàn cầu.

Ngành điều là một trong những ngành hàng nông sản đang bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi Trung Đông là một thị trường lớn trong hoạt động xuất khẩu hạt điều Việt Nam. Theo ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), năm 2025, Trung Đông nằm trong Top 3 thị trường lớn nhất của hạt điều Việt Nam, đứng sau Trung Quốc và Mỹ.

Xung đột Trung Đông đã sớm tác động tới nhiều doanh nghiệp xuất khẩu điều và cả ngành điều. Nhiều lô hàng hạt điều đang trên đường vận chuyển tới Trung Đông, đang buộc phải tạm dừng lại ở một điểm an toàn nào đó do đường vào các cảng ở Trung Đông bị phong tỏa hoặc đang quá nguy hiểm.

Thậm chí, theo tiết lộ của một số doanh nghiệp ngành điều, có những nhà nhập khẩu hạt điều ở Trung Đông, do đang bị thiếu hụt nguồn hàng, khi biết tàu chở hàng đang phải tạm dừng lại ở đâu đó, đã sẵn sàng trả phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho hãng tàu để hãng cho tàu tiếp tục hành trình, nhưng chủ tàu đã từ chối, không chấp nhận mạo hiểm.

Việc các lô hàng trên đường vận chuyển tới Trung Đông phải tạm dừng giữa hành trình để tránh rủi ro chiến sự, đang dẫn tới chi phí cho lô hàng bị tăng lên, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu luôn ở trong tình trạng hồi hộp vì không biết đến bao giờ lô hàng mới có thể tới tay người mua để lấy được tiền về (sau khi nhận hàng, nhà nhập khẩu mới thanh toán toàn bộ giá trị lô hàng cho nhà xuất khẩu).

Việc chậm được thanh toán do nguyên nhân bất khả kháng cũng ảnh hưởng tới khả năng quay vòng vốn của doanh nghiệp ngành điều.

Xuất khẩu hạt điều sang các thị trường khác như Mỹ hay Trung Quốc cũng đang bị ảnh hưởng do tình hình xung đột Trung Đông không biết còn kéo dài đến khi nào, nên người tiêu dùng ở nhiều thị trường đang có xu hướng kiểm soát chặt chẽ hơn trong chi tiêu. Vì vậy, nhiều nhà nhập khẩu nhân điều thay vì sẵn sàng mua gối đầu như trước đây, giờ chỉ mua vừa đủ bán, dẫn tới việc sụt giảm đơn hàng với các nhà xuất khẩu hạt điều Việt Nam.

Ông Lê Việt Anh, Tổng thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây Gia vị Việt Nam (VPSA), cho biết Trung Đông cũng là một khu vực thị trường quan trọng của hạt tiêu Việt Nam khi chiếm khoảng 15% xuất khẩu hạt tiêu. Vì vậy, trong trường hợp xung đột Trung Đông kéo dài, sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới xuất khẩu hạt tiêu Việt Nam không chỉ sang khu vực thị trường này mà còn tới các thị trường rất quan trọng khác là Mỹ, châu Âu.

Hiện tại, các doanh nghiệp xuất khẩu hạt tiêu đang gặp nhiều khó khăn về logistics. Cụ thể, với những lô hàng hạt tiêu đang trên đường vận chuyển tới các nước nhập khẩu, các hãng tàu đều đã yêu cầu tăng thêm phí. Tổng chi phí vận chuyển hiện đã cao hơn tới 3-4 lần so với trước đây.

Trong khi đó, những lô hàng mới thì chưa có tàu nào nhận chở do e ngại rủi ro khi đi qua vùng biển ở Trung Đông. Tình trạng này nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới xuất khẩu hạt tiêu Việt Nam, bởi châu Âu và châu Mỹ chiếm tới gần 47% lượng hạt tiêu xuất khẩu của Việt Nam (năm 2025), mà hàng hóa đi sang 2 khu vực này, thường đi qua vùng biển Trung Đông.

Với ngành hàng rau quả, thị trường Trung Đông chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng kim ngạch xuất khẩu (khoảng 3%). Vì vậy, xung đột ở Trung Đông ảnh hưởng nhiều hơn đến logistics đối với các lô hàng rau quả xuất khẩu sang Mỹ và châu Âu.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết, để tránh rủi ro khi đi qua Biển Đỏ, nhiều hãng tàu đang chọn đường vòng đi qua mũi Hảo Vọng của Nam Phi. Điều này đang kéo dài thời gian vận chuyển thêm từ 10-15 ngày, ảnh hưởng tới thời gian bảo quản, qua đó làm tăng mạnh chi phí vận chuyển, chi phí bảo quản. Ngoài ra, các hãng tàu còn đòi thêm chi phí bảo hiểm rủi ro. Tính ra, chi phí vận chuyển mỗi container rau quả đã tăng tới 2-3 lần.