Theo thông tin từ Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Nông nghiệp Philippines đã khởi xướng điều tra sơ bộ nhằm xem xét áp dụng biện pháp tự vệ đối với mặt hàng gạo nhập khẩu, trên cơ sở đề nghị từ ngành sản xuất trong nước.
Nguồn: doanhnhansaigon.vn
Phạm vi điều tra bao gồm các sản phẩm gạo ở nhiều dạng khác nhau như gạo chưa xay xát, gạo lứt, gạo xay một phần, gạo xay hoàn toàn và gạo tấm, thuộc các mã trong chương 1006 của biểu thuế AHTN. Thời kỳ điều tra được xác định từ năm 2020 đến tháng 8/2025.
Theo cơ quan chức năng Philippines, có bằng chứng sơ bộ cho thấy lượng gạo nhập khẩu vào nước này đã tăng đáng kể trong thời gian qua, cả về số lượng tuyệt đối lẫn tương quan với sản lượng và nhu cầu tiêu thụ nội địa. Dữ liệu được tổng hợp từ các nguồn chính thống như Cơ quan Thống kê Philippines (PSA) và Cục Hải quan (BOC).
Sự gia tăng nhập khẩu được cho là đã gây ra những tác động tiêu cực đối với ngành sản xuất lúa gạo trong nước. Các dấu hiệu đáng chú ý bao gồm suy giảm thị phần của sản phẩm nội địa, gia tăng tồn kho thương mại, khả năng tự cung tự cấp suy yếu, chi phí sản xuất tăng trong khi năng suất không cải thiện tương ứng, giá lúa tại ruộng giảm và diện tích canh tác bị thu hẹp. Đồng thời, khoảng cách giữa giá bán tại ruộng và giá bán lẻ ngày càng gia tăng.
Bộ Nông nghiệp Philippines cũng nhận định tồn tại mối quan hệ nhân quả giữa sự gia tăng nhập khẩu và nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất nội địa, thể hiện qua xu hướng giá gạo trong nước giảm theo biến động của giá gạo nhập khẩu. Trên cơ sở đó, cơ quan này đã quyết định khởi xướng điều tra sau khi đánh giá hồ sơ và bằng chứng là đầy đủ theo quy định.
Theo quy trình, nếu kết luận sơ bộ xác nhận có thiệt hại, Ủy ban Thuế quan Philippines sẽ tiếp tục tiến hành điều tra chính thức. Đồng thời, yếu tố lợi ích công cộng, bao gồm ổn định kinh tế - xã hội và khả năng đảm bảo nguồn cung nội địa, cũng sẽ được xem xét trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.
Trước diễn biến này, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị các hiệp hội và doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần chủ động theo dõi sát vụ việc, rà soát tình hình xuất khẩu sang thị trường Philippines trong giai đoạn điều tra và chuẩn bị đầy đủ dữ liệu phục vụ quá trình phản biện. Doanh nghiệp cũng được khuyến nghị tăng cường phối hợp với cơ quan quản lý trong nước và các đối tác nhập khẩu tại Philippines để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Đáng chú ý, đây là lần thứ hai gạo bị Philippines điều tra theo cơ chế tự vệ. Trong lần trước, nhờ sự phối hợp tích cực giữa doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý, vụ việc đã được chấm dứt, cho thấy khả năng ứng phó hiệu quả nếu có sự chuẩn bị đồng bộ.
Philippines hiện là thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, với sản lượng đạt khoảng 2,76 triệu tấn trong năm 2025. Trong hai tháng đầu năm 2026, gạo Việt Nam chiếm tới 87% tổng lượng nhập khẩu của quốc gia này, cho thấy mức độ phụ thuộc cao và tầm quan trọng đặc biệt của thị trường đối với ngành lúa gạo Việt Nam.